Podstacja na Wyspie Jaskółczej: stulecie i poniemieckie urządzenia
Z okazji Zachodniopomorskich Dni Dziedzictwa mieszkańcy Szczecina mogli zajrzeć do zabytkowej podstacji prostownikowej na Wyspie Jaskółczej - obiektu z 1925 roku, który wciąż zasila tramwajową sieć trakcyjną w rejonie ul. Kolumba. Zwiedzanie zorganizowało Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie, a budynek niedawno zdobył ogólnopolską nagrodę „Zabytek Zadbany 2026”.
Za wielkimi, ostrołukowymi oknami podstacji prostownikowej na Wyspie Jaskółczej płynie Odra, a w środku stoją urządzenia, które pamiętają jeszcze czasy przedwojenne. Budynek, zwykle niedostępny dla mieszkańców, można było zwiedzić w ramach Zachodniopomorskich Dni Dziedzictwa, zorganizowanych przez Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie.
Stuletni budynek z nagrodą ministerstwa
Podstacja powstała w 1925 roku. Jej elewację licowano ciemnowiśniową cegłą klinkierową, a charakterystycznym elementem są duże, ostrołukowe okna. Architekt obiektu nie jest znany, ale - jak wskazuje dr Małgorzata Gwiazdowska, wieloletnia miejska konserwator zabytków - nie można wykluczyć, że był nim Gustav Gauss, autor projektu sąsiedniej zajezdni, związany również z inwestycją Zajezdni Pogodno.
„To wyjątkowy obiekt, nie tylko ze względów architektonicznych” - podkreśla Gwiazdowska. Budynek odnowiono w latach 2022-24, a efekty remontu zostały docenione w ogólnopolskim konkursie „Zabytek Zadbany 2026” w kategorii „zabytki techniki”, organizowanym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków. W tej samej edycji konkursu wyróżniono też remont willi przy ul. Królowej Korony Polskiej 20 w Szczecinie.
Poniemieckie urządzenia wciąż gotowe do pracy
Mimo modernizacji instalacji w podstacji zdecydowano się zachować nieczynne, przedwojenne wyposażenie. „Mamy tutaj wyjątkową sytuację. Pomimo wymiany różnego rodzaju instalacji, zdecydowano się zachować nieczynne, przedwojenne urządzenia. W przypadku obiektów techniki jest to trudne, w związku ze zmianami technologicznymi i nowymi standardami” - zaznacza Gwiazdowska.
Za techniczny stan obiektu odpowiada dziś Mariusz Haraburda, zastępca kierownika Wydziału Infrastruktury Tramwajowej w Tramwajach Szczecińskich. „To wszystko jest poniemieckie i wciąż gotowe do działania” - mówi o urządzeniach w rozdzielni. Jak dodaje, do lat 60. wykorzystywano w podstacji prostowniki rtęciowe, które wymagały odpowiedniego chłodzenia wodą.
Wśród zachowanych elementów znajduje się hak podwieszony do suwnicy, oznaczony swastyką - musiał powstać po 1933 roku, gdy w Niemczech rządził Adolf Hitler. Haraburda wyjaśnia też, jak zmieniała się obsługa obiektu: „To tak zwana dyżurka. Kiedyś stacja była obsługiwana przez 24 godziny na dobę przez operatorów. Od lat 70. podstacja jest już sterowana zdalnie”.
Most, który przetrwał wojnę
Kable zasilające podstację prowadzą przez kratownicowy most na Wyspę Jaskółczą, zbudowany w latach 1920-21 - to jedyny most w Szczecinie, który przetrwał drugą wojnę światową. Obecna konstrukcja mostu kablowego pochodzi z 2006 roku i zastąpiła wcześniejszy, podobny obiekt.
Jak wspomina Gwiazdowska, wcześniejszy most kablowy zawalił się w 1989 roku. „Wtedy tymczasowo przełożono kable do rynienki, która teraz smutno zwisa pod mostem kratownicowym. Powinna już dawno zostać usunięta” - mówi konserwator zabytków. Źródła nie wskazują, czy i kiedy rynienka zostanie w końcu zdemontowana, ani kiedy mieszkańcy będą mogli ponownie zwiedzić zabytkową podstację.
Źródła
Tekst opracowany z pomocą sztucznej inteligencji. Za publikację odpowiada Redakcja Co w Szczecinie.
Powiązane materiały
Szczecin: nocne remonty torów linii nr 6 na Światowida i Świętojańskiej
Tramwaje Szczecińskie opublikowały październikowy raport z prac na torowisku linii nr 6. Brygady torowe nocą wymieniają zużyte szyny na ul. Światowida 30, a kolejny etap czeka skrzyżowanie ulic Wiszesława, Strzałowskiej i Świętojańskiej, gdzie prace na łukach w kierunku Zajezdni Golęcin mają potrwać około dwóch miesięcy.
AIMsza na początek roku akademickiego w Szczecinie
Arcybiskup Wiesław Śmigiel będzie przewodniczył mszy świętej, która w niedzielę 11 października o godz. 18.00 otworzy duchowo nowy rok akademicki w Szczecinie. Na liturgię w Sanktuarium Najświętszego Serca Pana Jezusa przy placu Zwycięstwa zaproszeni są studenci, wykładowcy oraz pracownicy naukowi i administracyjni szczecińskich uczelni.
AITargi Gesty w Szczecinie: polski design przyciągnął tłumy
W Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii przy ulicy Jagiellońskiej 20 w Szczecinie trwa druga edycja targów Gesty. Blisko 50 wystawców z całej Polski prezentuje polski design, modę i rzemiosło, a mieszkańcy tłumnie odwiedzają stanowiska przez cały weekend. W niedzielę twórcy czekają na gości w godzinach 12-18 – to ostatni dzień wydarzenia.
AI
